ذرت 703 یا 704 ؟ مقایسه علمی و کاربردی ذرت 703 و ذرت 704؛ راهنمای انتخاب برای کشاورزان

ذرت به عنوان یکی از مهم ترین غلات جهان و ایران، نقشی کلیدی در تأمین امنیت غذایی و اقتصاد کشاورزی ایفا می کند. انتخاب بذر ذرت هیبرید مناسب، یکی از مهم ترین تصمیمات کشاورزان برای دستیابی به عملکرد بالا و سودآوری مطلوب است. در این مقاله به مقایسه دو رقم رایج و شناخته شده کشور یعنی رقم KSC703  معروف به ذرت ۷۰۳  رقم  KSC704 معروف به ذرت ۷۰۴ و می پردازیم. این مقایسه بر اساس نتایج تحقیقات گسترده شامل آزمایشات چند منطقه ای معتبر انجام شده است تا تصویر دقیقی از نقاط قوت و ضعف هر یک از این ارقام ارائه دهد.

معرفی دو رقم

ذرت KSC704 سال ها به عنوان یکی از ارقام اصلی و غالب در سطح مزارع کشور کشت می شده و به دلیل سازگاری عمومی نسبتاً خوب، مورد استقبال کشاورزان قرار گرفته بود. با این حال، مشکلات ناشی از سن بالای رقم و مباحث زوال ژنتیکی، دیررسی و رطوبت بالای دانه در زمان برداشت، همواره چالش هایی را برای کشاورزان ایجاد می کرد. در مقابل، ذرت KSC703  که به ذرت ۷۰۳  معروف شده است با هدف رفع این مشکلات و ارائه عملکرد بالاتر، در برنامه های به نژادی توسعه یافته است.

مقایسه عملکرد دانه

عملکرد دانه، مهم ترین معیار برای انتخاب یک رقم ذرت محسوب می شود. نتایج آزمایشات مزرعه ای متعدد در مناطق مختلف کشور نشان می دهد که ذرت KSC703 از نظر تولید دانه، برتری قابل توجهی نسبت به ذرت  KSC704دارد. میانگین عملکرد این رقم در شرایط مختلف، بیش از رقم شاهد بوده و افزایش عملکردی قابل ملاحظه را به همراه داشته است.

این برتری در اقلیم های متنوع و در مناطق مختلف کشور مشاهده شده است. برای نمونه، در مناطق معتدل و نیمه گرمسیری، عملکرد ذرت ۷۰۳ به مراتب بالاتر از ذرت ۷۰۴ ثبت شده است. در مناطقی با پتانسیل تولید بالا مانند برخی مناطق غرب کشور نیز این رقم توانسته رکوردهای قابل توجهی از خود به جای بگذارد. به طور خلاصه، ذرت KSC703 در اغلب مناطق مورد آزمایش، عملکردی معادل یا بهتر از بهترین ارقام رایج داشته و در بسیاری از موارد، رتبه اول تولید را به خود اختصاص داده است.

مفهوم پایداری عملکرد و اهمیت آن

عملکرد بالا در یک سال یا یک منطقه خاص، به تنهایی معیار کافی برای انتخاب رقم نیست. آنچه یک رقم را به گزینه ای ایده آل برای کشاورزان تبدیل می کند، پایداری عملکرد است. پایداری عملکرد یعنی توانایی یک رقم در حفظ عملکرد مطلوب خود در سال های مختلف و در شرایط محیطی گوناگون. به عبارت ساده تر، رقمی پایدار است که تحت تأثیر تغییرات آب و هوایی، تنش های محیطی و اقلیم های متفاوت، عملکردش به شدت کاهش پیدا نکند.

برای سنجش پایداری، محققان از شاخصی به نام شاخص برتری استفاده می کنند. این شاخص، ترکیبی از عملکرد بالا و پایداری در شرایط مختلف است. نکته کلیدی در تفسیر این شاخص این است که هرچه مقدار شاخص برتری کمتر باشد، رقم از پایداری و برتری بیشتری برخوردار است. به بیان دیگر، عدد کوچک تر نشان دهنده عملکردی است که در محیط های مختلف، فاصله کمتری با حداکثر عملکرد موجود دارد.

قبل از ورود به مزارع، ارقام جدید باید آزمون‌های DUS (تمایز، یکنواختی و پایداری)را برای تأیید خلوص ژنتیکی و آزمون‌های VCU (ارزش زراعی و مصرفی) را برای سنجش عملکرد و سازگاری با شرایط محیطی مختلف پشت سر بگذارند. نتایج این آزمون‌ها برای ذرت ۷۰۳ نشان داده است که این رقم در هفت منطقه از ۱۲ منطقه مورد آزمایش، رتبه اول عملکرد را به خود اختصاص داده و از خلوص ژنتیکی بالایی برخوردار است.

بر اساس محاسبات انجام شده آزمایشات چوگان و همکاران در سال 1392، شاخص برتری برای ذرت KSC703 بسیار پایین‌تر از سایر ارقام محاسبه شده است که نشان می دهد این رقم نه تنها محصول بیشتری می دهد، بلکه عملکرد خود را در مناطق و سال های مختلف نیز به خوبی حفظ می کند. در مقابل، رقم ذرت KSC704 شاخص برتری بالاتری داشته که به معنای نوسانات عملکرد بیشتر و پایداری کمتر در شرایط گوناگون است. این ویژگی باعث می شود ذرت ۷۰۳ گزینه ای مطمئن تر برای کشاورزانی باشد که به دنبال تولید یکنواخت و پایدار در سال های مختلف هستند.

زودرسی و کاهش رطوبت دانه

یکی از مهم ترین مزایای ذرت KSC703 نسبت به ذرت KSC704، زودرسی نسبی آن است. این هیبرید جدید حدود یک هفته زودتر از رقم شاهد به مرحله رسیدگی فیزیولوژیکی می رسد. این ویژگی چندین مزیت عملی برای کشاورز به همراه دارد:

• کاهش خطرات ناشی از بارندگی های اواخر فصل و سرمای زودهنگام پاییز که می توانند به کیفیت دانه آسیب بزنند.
• کاهش رطوبت دانه در زمان برداشت. تحقیقات نشان داده که رطوبت دانه ذرت ۷۰۳ در زمان برداشت حدود ۲.۵ تا ۳.۲۵ درصد کمتر از ذرت ۷۰۴ است. این کاهش رطوبت، هزینه های خشک کردن مصنوعی دانه را به طور قابل توجهی پایین آورده و کیفیت نهایی محصول را بهبود می بخشد.
• امکان برداشت زودهنگام و آماده سازی سریع تر زمین برای کشت های بعدی در تناوب زراعی.

مقاومت به بیماری ها

سلامت گیاه و مقاومت به بیماری ها، عامل دیگری است که در انتخاب رقم تأثیرگذار است. طبق آزمایشات چوگان و همکاران در سال در سال 1392 ذرت KSC703 در این زمینه نیز عملکرد بهتری از خود نشان داده است. از نظر واکنش به بیماری سیاهک معمولی که یکی از بیماری های نسبتاً شایع ذرت محسوب می شود، ذرت ۷۰۳ در گروه نیمه حساس قرار می گیرد، در حالی که رقم KSC704  در گروه حساس طبقه بندی شده است. این به معنای تحمل و مقاومت نسبی بیشتر هیبرید جدید در برابر این بیماری است. در مورد بیماری پوسیدگی فوزاریومی بلال، هر دو رقم واکنش مشابهی داشته و در گروه نیمه مقاوم قرار گرفته اند.

جمع بندی

ذرت KSC703 به عنوان هیبریدی قابل اتکا، در مقایسه با ذرت KSC704 از برتری های قابل توجهی برخوردار است. این برتری ها شامل عملکرد دانه بالاتر و پایدارتر، زودرسی حدود یک هفته، کاهش رطوبت دانه در زمان برداشت و مقاومت نسبی بهتر به بیماری سیاهک معمولی می شود. شاخص برتری که معیاری برای سنجش ترکیب عملکرد و پایداری است، به وضوح جایگاه برتر ذرت ۷۰۳ را نشان می دهد. با تمام این مزایا، کشت این رقم می تواند گامی مؤثر در جهت افزایش بهره وری، کاهش ریسک تولید و بهبود سودآوری کشت ذرت باشد. انتخاب نهایی با در نظر گرفتن شرایط اقلیمی منطقه و مشاوره با کارشناسان محلی، اما شواهد علمی موجود به وضوح برتری ذرت ۷۰۳ را در بسیاری از مناطق نشان می دهد.

منابع:

1- چوکان، ر.، استخری، ا.، حدادی، ح.، شیری، م.ر.، رفیعی، م.، انوری، ک.، خاوری خراسانی، س.، فیض‌بخش، م.ت.، آفرینش، ع.، دارخال، ه.، افشارمنش، غ.ر.، قاسمی، ث. و معینی، ر. ۱۳۹۲. ارزیابی عملکرد دانه دورگ‌های امیدبخش ذرت در آزمایشات چندمنطقه ای. مجله علوم زراعی ایران، جلد ۱۵، شماره ۴، صفحات ۳۱۹-۳۰۸.

2- چوکان، ر.، استخر، ا.، افشارمنش، غ.، شیرخانی،غ.، آفرینش، ع.، شیری، ر.، نجفی نژاد،ح.، فارغی، ش.،دارخال، ه.، زمانی، م؛ خاوری خراسانی، س.، رفیعی، م.، انوری، ک.، حدادی، م و قاسمی،ث. 1392. هیبرید جدید ذرت سینگل کراس کرج ۷۰۳ با عملکرد بالا و سازگاری وسیع. شریه علمی - ترویجی یافته‌های تحقیقاتی در گیاهان زراعی و باغی. جلد2 ، شماره4. 289-298.

نویسنده: دکتر محبوبه حاجی عباسی